Circular Economy – เศรษฐกิจหมุนเวียนทางออกของโลกหลัง โควิด-19

18 September 2020 | TCDC | MARKETING

‘เศรษฐกิจหมุนเวียน’ หรือ Circular Economy ไม่ใช่สิ่งใหม่ที่เพิ่งจะมีการพูดถึง แนวคิดนี้กำลังจะเป็นทางออกของปัญหาขยะที่ล้นโลกและปัญหาในเรื่องสภาพแวดล้อม จนกระทั่งโลกได้เผชิญหน้ากับการโรคระบาดโควิด-19 ที่เป็นปัจจัยเร่งให้วิกฤติสิ่งแวดล้อมของโลกย่ำแย่ไปยิ่งกว่าเดิม โดยเฉพาะปัญหาจากขยะพลาสติกประเภท single-used และการจัดการขยะเหล่านี้ที่มีเพิ่มขึ้นมหาศาลในแต่ละวัน ทำให้กระแสของ Circular Economy ถูกกลับมาพูดถึงอีกครั้งในฐานะกลไกที่จะช่วยฟื้นฟูเยียวยารักษาโลก

ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ระบบเศรษฐกิจโลกอาศัยห่วงโซ่อุปทานที่เชื่อมโยงกันอย่างล้ำลึก มีการใช้ทรัพยากรและนำเข้าวัตถุดิบในระบบมากกว่าแสนล้านตันในแต่ละปี แต่ในระยะเวลาเพียงไม่กี่เดือนนับตั้งแต่มีการระบาดของโควิด-19 ได้พิสูจน์ให้เห็นถึงความเปราะบางของ ‘ระบบเศรษฐกิจแบบเส้นตรง (Linear Economy)’ ที่ใช้กันมาอย่างยาวนานหลายทศวรรษ ความไม่มั่นคงของระบบการผลิตแบบเดิมที่เน้นการ ‘นำทรัพยากรมาใช้ (Take)’ จำนวนมหาศาล ผ่านกระบวนการ ‘ผลิต (Make)’ เพื่อขายให้ผู้บริโภค และ ‘ทิ้ง (Dispose)’ เหลือทิ้งกลายเป็นขยะ กระบวนการนี้ส่งผลทำให้ภาคอุตสาหกรรมและภาคธุรกิจหันมาทบทวนวิธีการผลิตและปัจจัยความเสี่ยงต่าง ๆ ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต หนึ่งในวิธีการที่จะเป็นทางออกอย่างยั่งยืนได้นั้นคือหลักการของเศรษฐกิจแบบหมุนเวียน หรือ Circular Economy

ความสำคัญของระบบเศรษฐกิจแบบหมุนเวียนกับการช่วยฟื้นฟูระบบเศรษฐกิจโลก คือ
(1) ช่วยลดความเสี่ยงในห่วงโซ่อุปทาน (supply chain) 
จากการที่ต้องพึ่งพาระบบการผลิตขนาดใหญ่เชื่อมโยงกันในระดับโลก เป็นการหันกลับมาพึ่งพาระบบการผลิตภายในประเทศเป็นหลัก เมื่อเกิดวิกฤติในอนาคตจะช่วยให้ธุรกิจในประเทศได้รับผลกระทบน้อย 

(2) ช่วยลดแรงกดดันจากการบริหารต้นทุน 
เนื่องจากการที่ผู้บริโภคมีพฤติกรรมการจับจ่ายใช้สอยที่เปลี่ยนแปลงไป จะลำดับความสำคัญกับสิ่งที่จำเป็นในการดำรงชีวิตก่อน จึงเพิ่มโอกาสในการมองหารูปแบบธุรกิจใหม่ ๆ อย่างเช่นการเติบโตของกลุ่มธุรกิจของใช้มือสองในปัจจุบันนี้ เพราะสามารถตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคได้ในราคาที่ไม่แพงและในบางประเทศมีการให้การสนับสนุน เช่น นโยบายของประเทศสวีเดนที่ส่งเสริมสินค้ามือสองด้วยการออกกฎหมายทางภาษีและสนับสนุนให้ประชาชนเลือกซื้อสินค้ามือสองโดยมาตรการลดภาษีมูลค่าเพิ่ม

(3) สร้างงานใหม่ในระบบเศรษฐกิจ 
อาทิ การกำหนดข้อตกลงของสหภาพยุโรปที่ชื่อว่า ‘The European Union’s Green Deal’ เพื่อช่วยลดการพึ่งพาแรงงานจากต่างประเทศ โดยคาดว่าจะสร้างงานในระบบใหม่ได้มากถึงขึ้น 1 ล้านตำแหน่ง

(4) สร้างการเติบโตทางเศรษฐกิจ 
จากการประมาณการของ World Economic Forum พบว่าการลดการใช้ทรัพยากรในการผลิตลงด้วยการ Reuse, Recycle และ Upcycling สามารถตีมูลค่าได้มากถึง 1 ล้านล้านเหรียญฯ

เศรษฐกิจแบบหมุนเวียนไม่ใช่แนวคิดที่เป็นนามธรรม แต่หลักการสามารถนำมาใช้ในการวางแผนทรัพยากร การออกแบบ และบริหารจัดการของเสียได้อย่างเป็นรูปธรรม อย่างการรับมือกับการระบาดของเชื้อไวรัส ซึ่งทำให้เกิดการขาดแคลนเครื่องมือทางการแพทย์อย่างหน้ากากอนามัย ในบางประเทศมีการรีไซเคิลหน้ากากอนามัย N95 ด้วยการใช้ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ที่สามารถระเหยเป็นไอในการฆ่าเชื้อหรือระบบไอน้ำในการทำความสะอาดหน้ากากเพื่อนำกลับมาใช้ใหม่ หรืออย่างนโยบายของศูนย์สุขภาพ Philips Healthcare ที่ลดการซื้อเครื่องมือทางการแพทย์แต่ให้ความสำคัญกับการบำรุงรักษาให้มีสภาพดีอยู่เสมอเพื่อลดการใช้อะไหล่อิเล็กทรอนิกส์ในการซ่อมแซมให้มากที่สุด

อุตสาหกรรมแฟชันถือว่าเป็นอุตสาหกรรมที่มีการใช้ทรัพยากรมากที่สุดอุตสาหกรรมหนึ่งได้เริ่มมีนโยบายสร้างความยั่งยืนที่เข้มข้นมากยิ่งขึ้น อย่างแบรนด์เสื้อผ้ากีฬา Adidas ได้เปิดตัว ‘Face Cover’ หน้ากากอนามัยที่ผลิตจากเส้นใยรีไซเคิลจากขวดน้ำพลาสติกและใช้ระยะเวลาในการออกแบบ ผลิต และออกวางจำหน่ายเพียงแค่ 1 เดือน 

ภาพ: ‘Face Cover’ หน้ากากอนามัยที่ผลิตจากเส้นใยรีไซเคิลจากขวดน้ำพลาสติก

หรือ ‘Beta (MSK)’ โดยบริษัท Petit Pli หน้ากากอนามัยจากขวดพลาสติกรีไซเคิลที่ออกแบบให้มีรอยพับรับกับรูปหน้าของผู้ใช้ ทำให้สามารถสวมใส่ได้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ และได้รางวัลการออกแบบ Dezeen Award เมื่อปี 2018

ภาพ: Beta (MSK) หน้ากากอนามัยจากขวดพลาสติกรีไซเคิล

หรือ ‘Biogarmentry’ สิ่งทอชีวภาพที่ผลิตจากสาหร่ายเซลล์เดียวปั่นรวมกับนาโนโพลีเมอร์ ทำให้เป็นเสื้อผ้าที่มีความสามารถในการเปลี่ยนก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์เป็นออกซิเจนจากการสังเคราะห์แสงได้

ภาพ: ‘Biogarmentry’ สิ่งทอชีวภาพที่ผลิตจากสาหร่ายเซลล์เดียว

อีกหนึ่งแบรนด์แฟชันกีฬาอย่าง Nike ที่ตระหนักถึงผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมที่จะเกิดหลังการระบาดและวางแผนอนาคตสินค้าของบริษัทอย่างยั่งยืนผ่านแคมเปญ ‘Move to Zero’ โดยเปิดตัวรองเท้ารุ่น ‘Space Hippie’ ที่ใช้วัสดุรีไซเคิลกว่า 90% จากขวดพลาสติก เสื้อยืดและเศษผ้าในโรงงานผลิต และกระบวนการผลิตรองเท้ารุ่นนี้มีสร้าง carbon footprint น้อยที่สุดในบรรดาสินค้าทั้งหมดของบริษัท โดยมีแนวคิดการพัฒนาผลิตภัณฑ์และการใช้ทรัพยากรหมุนเวียนในการออกแบบ (Circular design)

ภาพ: รองเท้า  Nike รุ่น ‘Space Hippie’ 

นอกจากภาคธุรกิจที่มีการใช้แนวคิด Circular economy ส่วนภาครัฐในหลายประเทศก็มีการนำแนวคิดนี้ไปใช้ในการฟื้นฟูระบบเศรษฐกิจของประเทศด้วยเช่นกัน กรุงอัมสเตอร์ดัมเมืองหลวงของประเทศเนเธอร์แลนด์เป็นเมืองแรกของโลกที่นำแนวคิดของ Circular economy มาใช้เป็นพื้นฐานการฟื้นฟูและกำหนดยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศ (The Doughnut Economics model and the Circular strategy 2020-2025) จากการระบาดของโควิด-19 โดยตั้งเป้าหมายที่จะลดปริมาณขยะจากเศษอาหารให้ได้ 50% และลดการใช้วัตถุดิบใหม่ 20% ภายในปี 2030

ภาพ: The Doughnut Economics model and the Circular strategy 2020-2025

ในภูมิภาคเอเชีย ประเทศเกาหลีใต้เป็นหนึ่งในประเทศที่มีการจัดการการระบาดได้อย่างมีประสิทธิภาพ รัฐบาลเกาหลีใต้ชูนโยบายการฟื้นฟูระบบเศรษฐกิจภายในประเทศด้วยการลงนามข้อตกลงร่วมกับสหภาพยุโรปที่มีชื่อว่า ‘Green New Deal’ คือข้อเสนอด้านนโยบายในการแก้ปัญหาวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศภายในระยะเวลา 10 ปี รวมถึงแก้ปัญหาการชะลอตัวของเศรษฐกิจและความเหลื่อมล้ำด้านรายได้ เพื่อเป้าหมายสำคัญคือหยุดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างสมบูรณ์ (ภายในปี 2050) สร้างงาน เปลี่ยนผ่านอย่างเป็นธรรม และสร้างหลักประกันของอากาศและน้ำสะอาด ด้วยการลงนามนี้จะทำให้เกาหลีใต้และสหภาพยุโรปสามารถแลกเปลี่ยนแนวคิด นโยบายการพัฒนา และรูปแบบความร่วมมือในด้านต่างๆ รวมไปถึงการกำหนดการเก็บภาษีคาร์บอน (Carbon Tax) และการลงทุนในพลังงานหมุนเวียน ซึ่งทำให้ประชาชนของเกาหลีใต้กว่า 70% ยอมรับและชื่นชมผลงานของรัฐบาลจนทำให้พรรคประชาธิปไตยแห่งเกาหลีใต้ชนะการเลือกตั้งอย่างถล่มทลายในช่วงเดือนมีนาคมที่ผ่านมา และเกาหลีใต้ถือว่าเป็นประเทศแรกในเอเชียที่ลงนามข้อตกลงและมีการผลักดันการพัฒนาด้วยระบบเศรษฐกิจแบบหมุนเวียนในการฟื้นฟูประเทศจากโรคระบาดอย่างเป็นรูปธรรม

เรียบเรียงโดย ฐิติญาณ สนธิเกษตริน 


อ้างอิง
‘The circular economy can support COVID-19 response and build resilience’, blogs.worldbank.org
‘Can the Circular Economy Support COVID-19 Business Recovery?’, thefashionlaw.com
‘Adidas launches reusable face mask called Face Cover’, dezeen.com
‘Petit Pli makes expandable and reusable face mask from recycled plastic bottles’, dezeen.com
‘"We are in the midst of two global crises" says Nike's sustainability lead’, dezeen.com
‘Biogarmentry clothes can photosynthesise like plants’, dezeen.com
‘Amsterdam Circular Strategy 2020-2025’, amsterdam.nl
‘South Korea Embraces EU-Style Green Deal For COVID-19 Recovery’, forbes.com
‘ถึงเวลาของ Green New Deal’, the101.world

Category Tags
Design & Creativity
Share this Article !